هدف : هدف پژوهش حاضر، بررسی کمی و کیفی شکاف ارزش­های فرهنگی بین مادران و دختران بود.روش شناسی:  این پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت داده­ها آمیخته بود. جامعه آماری بخش کمی دانشجویان زن دانشگاه فرهنگیان بوشهر بودند که 235 نفر از آن­ها با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونه­گیری تصادفی خوشه­ای چند مرحله­ای انتخاب شدند. جامعه بخش کیفی نیز دانشجویان زن دانشگاه فرهنگیان بوشهر بودند که 25 نفر طبق اصل اشباع نظری با نمونه­گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش در بخش کمی پرسشنامه محقق ساخته بود. اعتبار محتوایی پرسشنامه، با اخذ نظرات و پیشنهادات اعضای پانل خبرگان و پایایی ابزار با آلفای کرونباخ برای پرسشنامه سرمایه 8/0، ارزش­های فرهنگی 73/0 و ساخت توزیع قدرت در خانواده 74/0 تأیید شد. ابزار تحقیق در بخش کیفی، مصاحبه نیمه – ساخت­یافته بود. قابلیت اعتماد از طریق روش مثلث­­بندی محققان و کنترل توسط مشارکت­کنندگان و قابلیت اتکاء با روش توافق درون موضوعی دو کد­گذار 5/75 درصد تأیید شد. در بخش کمی، داده­ها با رگرسیون چندگانه و آزمون یو – من ویتنی با نرم افزار SPSS 26  و در بخش کیفی، با تحلیل مضمون در نرم افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند.یافته ها:  در بخش کمی، نتایج نشان داد که اختلاف بین مادران و دختران به لحاظ ارزش­های فرهنگی معنا­دار بود.­ متغیر­های تفاوت سرمایه و ساخت توزیع قدرت مهمترین پیش­بینی­کننده­­های معنی­دار شکاف ارزش­های فرهنگی بین مادران و دختران بودند. در بخش کیفی، در توصیف مشارکت­کنندگان از شکاف ارزش­های فرهنگی بین مادران و دختران، 225 مضمون پایه، 8 مضمون سازمان­دهنده و یک مضمون فراگیر شکل گرفت. در بررسی دیدگاه مشارکت­کنندگان، پیرامون چگونگی نقش تفاوت سرمایه بر شکاف ارزش­های فرهنگی، 385 مضمون پایه، 11 مضمون سازمان­دهنده و 4 مضمون فراگیر و چگونگی نقش ساختار توزیع قدرت بر شکاف ارزش­های فرهنگی، 102 مضمون پایه، 5 مضمون سازمان­دهنده و یک مضمون فراگیر بوجود آمد.بحث و نتیجه­ گیری: بین مادران و دختران به لحاظ ارزش­های فرهنگی تفاوت معنی­داری وجود داشت. متغیر­های تفاوت سرمایه و ساخت توزیع قدرت بر شکاف ارزش­های فرهنگی نقش معنی­داری داشتند که مشارکت­کنندگان با توضیح چگونگی این نقش، بر آن صحه گذاشتند.

دوران گذار از سنت به مدرنیته همراه با تحولات بزرگ فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بوده است. یکی از مهمترین تغییرات حاصل از جامعه نوگرا را می توان در آنچه که به شکاف نسل ها مشهور شده است، مشاهده نمود. بعلت سریع بودن روند تحولات، نسل والدین و نسل فرزندان در هر دهه نسبت به ده ه قبل از آن از تمایلات، انتظارات، ارزشها و هنجارهای خاص خود برخوردار شده اند. دراین مقاله سعی برآن است که عوامل شکاف در ارزش های دو نسل والدین و فرزندان مورد شناسایی قرار گرفته و راهکارهایی در جهت زدودن آثار منفی آن در خانواده ها و در جامعه ارائه نماید. کار میدانی تحقیق در استان اصفهان با روش پیمایش و با استفاده از تکنیک پرسشنامه صورت گرفت. برای سنجش اعتبار پرسشنامه از دو نوع اعتبار محتوا و صوری و برای محاسبه پایایی از آزمون آلفا کرونباخ (میانگین ضریب آلفا= 0.78) استفاده شده است. حجم نمونه 1536 نفر و جامعه آماری شامل پدران و مادران (35 ساله و بیشتر) و پسران و دختران (15 تا 34 ساله) بوده اند. حجم نمونه بین گروه های چهارگانه پاسخگو، در نقاط شهری و روستایی بطور مساوی تقسیم شده و نمونه گیری به شیوه تصادفی طبقه ای چند مرحله ای انجام شده است. از آزمون فرضیات تحقیق نتایج زیر حاصل شده است: نسل فرزندان دارای گرایشات ارزشی مادی (اقتصادی – اجتماعی)، اما نسل والدین دارای گرایشات ارزشی معنوی (مذهبی- سنتی) بوده اند. بین تفاوت در ارزشهای فرهنگی - اجتماعی نسل های والدین و فرزندان و تجارب و میزان قدرت آنها در دوران جامعه پذیری و نیز پایگاه اقتصادی- اجتماعی، میزان تحصیلات، میزان مطالعه کتاب و استفاده از ماهواره بطور مستقیم و بین استفاده از کانال های تلویزیون داخلی و استفاده از اینترنت و نوع شغل پاسخگویان بطور معکوس رابطه معنی دار وجود دارد. تفاوت دو نسل بین ساکنین در شهر و در روستا و بین زنان و مردان فاقد رابطه معنی دار می باشد.

در این مقاله نخست مفاهیم شکاف، گسست، انقطاع و تفاوت نسلی تعریف شده و از این میان مفهوم شکاف نسلی به‏عنوان رایج‏ترین مفهوم و مسئله اجتماعی تعیین شده است. سپس به نقل از بنگستون سه دیدگاه عمده در باره شکاف یا گسست نسلی توضیح داده شده است: 1- دیدگاهی که از وجود "شکاف بزرگ" حمایت می‏کند، 2- دیدگاهی که در نقطه مقابل، شکاف بزرگ را توهم دانسته و آن را ناشی از فریب افکار عمومی از سوی رسانه‏های عمومی می‏داند و 3- دیدگاه سوم، دیدگاهی است بین دو دیدگاه پیشین و اعتقاد به وجود "گسست و تفاوت انتخابی" میان نسل‏ها دارد.در بررسی شکاف نسلی در ایران نیز چهار دیدگاه مطرح شده است: 1-‏ دیدگاه کسانی‏که از وجود شکاف نسلی در ایران دفاع می‏کنند، 2- دیدگاه کسانی‏که به تفاوت نسلی قائل‏اند و نه شکاف یا گسست نسلی، 3- دیدگاه کسانی‏که مساله اصلی را گسست فرهنگی می‏دانند و نه گسست نسلی و 4- دیدگاه افرادی که با بیم و امید به این پدیده نظر دارند و معتقدند شرایط فعلی پتانسیل گسترش تفاوت نسلی را تا سرحد شکاف نسلی دارد، منوط به اینکه مدیریت صحیح نشود.به‏منظور آزمون فرضیه‏ها، داده‏‏های دو طرح ملی تحول ارزش‏ها و نگرش‏ها در سال‏های 79 و 82 بررسی شده است. بر اساس ‏یافته‏های این دو طرح، می‏توان گفت در هر سه حوزه ارزش‏های دینی، سیاسی و اجتماعی، در برخی زمینه‏ها تفاوت آشکاری میان جوانان و بزرگساﻻن مشاهده نمی‏شود و در برخی زمینه‏ها نه تنها تفاوت زیادی در میان جوانان و بزرگسالان دیده می‏شود، بلکه این تفاوت در طی زمان ‏بیشتر نیز شده است.

شکل نوین شکاف، یعنی «شکاف دیجیتالی جدید» یا «شکاف هوشمند»، شکاف میان افرادی است که به اینترنت دسترسی دارند؛ این نوع شکاف و نابرابری، در سطح مهارت و توانایی بهره برداری افراد از کارکردهای پیچیده فناوری اطلاعات نمایان می شود. افزایش شکاف دیجیتالی در سراسر جهان، به عنوان یکی از بزرگ ترین چالش های عصر دیجیتال، با پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم در چندین حوزه جامعه اطلاعاتی نمایان شده و بررسی علمی آن ضرورت بیشتری یافته است؛ ازاین رو، این پژوهش برپایه نظریه بازتولید فرهنگی بوردیو، این پرسش را بررسی کرده است که سرمایه فرهنگی افراد به چه میزانی بر شکاف دیجیتالی میان آنان تاثیرگذار است؟ » روش انجام این پژوهش، پیمایشی بوده و داده ها از طریق پرسش نامه گردآوری شده اند. جامعه موردمطالعه، جوانان هجده تا بیست و نه ساله شهرستان بابل (198/183 نفر) بوده و حجم نمونه آماری با استفاده از فرمول کوکران، 385 نفر برآورد شده است. داده های پژوهش به شیوه نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای به صورت تصادفی ساده از میان 8 محله شهر بابل گردآوری شده اند. نتایج پژوهش نشان داد که در میان افراد با سرمایه های فرهنگی گوناگون، شکاف دیجیتالی وجود دارد. نتایج به دست آمده از آزمون رگرسیون چندگانه نیز نشان داد که به ترتیب، بعد عینیت یافته سرمایه فرهنگی (47/0=β, )، بعد تجسدیافته سرمایه فرهنگی (41/0=β, )، و بعد نهادی سرمایه فرهنگی (20/0=β, ) بیشترین تاثیر را بر شکاف دیجیتالی میان افراد داشته اند. افزون براین، یافته های پژوهش نشان داد که متغیر مستقل پژوهش، یعنی سرمایه فرهنگی، به میزان 26/0 از واریانس متغیر وابسته شکاف دیجیتالی را تبیین می کند.

شکاف اجتماعی، گسست و انشعاب بین افراد، نهادها و گروه های اجتماعی است که ریشه در منافع، ارزش ها و موقعیت آن ها دارد. این گسست می تواند منجر به شکل گیری گروه ها و نیروهای اجتماعی متعارض که برای اعضای خود هویت جمعی قایلند شود. شواهد تجربی و برخی گزارش ها بیانگر فراهم شدن زمینه بروز شکاف های اجتماعی مختلف در جامعه ماست. این مقاله به بررسی و شناخت شکاف اجتماعی، ابعاد و عوامل موثر بر آن می پردازد. روش پژوهش پیمایش و ابزار گردآوری داده-ها پرسشنامه بوده است. پاسخگویان 527 نفر از شهروندان 15 تا 75 سال مناطق 22 گانه شهر تهران بوده که با نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب، و با آنان مصاحبه انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد در مرحله اول بیشترین واریانس مربوط به ارزش های فرهنگی (0. 616)، ارزش های مذهبی(0. 551) و ارزش های سیاسی (0. 436) بوده و در کل میانگین شکاف سیاسی(2. 22)، شکاف فرهنگی(2. 16) و شکاف نسلی (2. 15) بیش از سایر گروه ها است. در گروه های با هویت سیاسی اصلاح طلب، هویت مذهبی شدید و هویت فرهنگی سکولار آمادگی برخورد بیش از سایر گروه ها وجود دارد. هم چنین از میان عوامل نظری مورد بررسی، عامل اولویت ارزشی (سنتی-مذهبی) بیشترین رابطه را با شکاف اجتماعی دارد.

پس از جنگ جهانی دوم کشورهای در حال توسعه به شدت رشد کردند و تحولات اجتماعی مانند جنبش های اجتماعی را تجربه کردند در پس این تحولات ساختاری عینی تحولاتی از نوع ذهنی در لایه های زیرین اجتماعی حاصل شد که تغییر موقعیت اجتماعی جوانان حاصل یک چنین تحولاتی بود. ایران نیز تحت تأثیر برخی از تحولات همچون افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و جهانی شدن قرار گرفت که از جمله پیامدهای این تحولات مهم، شکاف بین نسل ها می باشد. لذا توجه به مسئله شکاف بین نسل ها در ایران و نحوه سیاستگذاری برای مدیریت آن از درجه اهمیت بالائی برخوردار است. بنابراین با توجه به نظریه تئوری تناقض پرورش اجتماعی اولیه و ثانویه برگر و لاکمن ضمن بررسی علل شکاف بین نسل ها در ایران در چارچوب مدل سیاستگذاری چرخه ای جونز اقدام به ارائه راه حل شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و جمع آوری داده ها به روش کتابخانه ای است. یافته های تحقیق بیانگر آن است که نحوه تعامل سه نهاد دین، دولت و خانواده تأثیر بسزائی در کاهش یا افزایش شکاف نسلی دارد همچنین گسترش شهر نشینی و افزایش جمعیت و انقلاب اطلاعات و ارتباطات نسل جدید را با دنیای جدیدی مواجه کرده و ارزشها، هنجارها و فرهنگ او را دچار تغییر و تحول می نماید. نتیجه تحقیق بیانگر وجود شکاف نسلی در ایران و ضرورت توجه و سیاستگذاری در این زمینه می باشد.

یکی از عرصه های مهمی که در مطالعات اجتماعی و پژوهش های فرهنگی برای شناخت تحولات ارزشی و نگرشی و سبک های جدید زندگی مورد توجه قرار می گیرد عرصه فراغت است، زیرا به سبب در برداشتن الزامات کمتر و آزادی عمل بیشتر می تواند ارزش ها و نگرش ها و ذایقه های فرهنگی را بازنمایی کند. از این رو مطالعه و پژوهش در اوقات فراغت جوانان که نسلی پیشرو و نمایانگر روند تغییرات فرهنگی جامعه هستند هم برای شناخت این روندها و هم برای برنامه ریزی و سیاست گذاری فرهنگی ضروری می نماید. در این راستا هدف اصلی این پژوهش مطالعه الگوهای فراغت دانشجویان غیر تهرانی و شناخت مسایل و مشکلات اوقات فراغت آنان است. مطالعه چگونگی گذران اوقات فراغت دانشجویان و شناسایی عوامل احتمالی موثر در آن به ما کمک می کند تا بتوانیم نیازها و علایق فراغتی آنان را شناخته و کمبودها و مشکلات فراغتی را در این گروه با دقت بیشتری بررسی کنیم. این مطالعه بر روی نمونه ای احتمالی از دانشجویان دختر و پسر خوابگاهی دانشگاه تهران انجام گرفته و یافته های آن حاکی از آن است که در گذران اوقات فراغت، دختران بیشتر به شیوه های فعالانه و پسران بیشتر به شیوه های سرگرمی خواهانه گرایش دارند. به طور کلی میزان استفاده دانشجویان پسر از امکانات فراغتی خوابگاه، به مراتب بیشتر از دختران بوده است. بیش از نیمی از دانشجویان از نحوه گذران اوقات فراغت خود ناراضی بوده و مهم ترین دلیل نارضایتی آنها محدودیت امکانات تفریحی و مشکلات مالی بوده اما محرومیت از امکانات تفریحی در دختران و محدودیت های مالی در پسران بیشتر ذکر شده و در مجموع دانشجویان دختر با مشکلات فراغتی بیشتری مواجه بوده اند. همچنین شیوه گذران اوقات فراغت دانشجویان با برداشت آنان از فراغت، ارزش ها و نگرش ها، سبک زندگی، میزان پایبندی دینی و میزان برنامه ریزی آنها برای فراغت ارتباط دارد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوه نگرش والدین و فرزندانشان نسبت به ارزش های سیاسی انقلاب اسلامی به انجام رسیده است. در این راستا، ابتدا ارزش های سیاسی انقلاب بر اساس دیدگاه حضرت امام (ره) مفهوم سازی و هفت بعد برای آن مدنظر قرار گرفت (این ابعاد عبارت بودند از: آزادی و نسبت دین با رای مردم، وحدت اسلامی، تکلیف گرایی و رابطه آن با نتیجه گرایی، استقلال و عدم دخالت بیگانگان، پیوند دین و سیاست، استکبارستیزی و حمایت از گروههای مبارز انقلابی، و حمایت از محرومین و مستضعفین در سرتاسر جهان). سپس داده های تحقیق که از بین جوانان 25-17 ساله شهر ایلام به همراه والدین شان به روش نمونه گیری سهمیه ای جمع آوری شده بود، مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان داد که از بین هفت بعد مذکور، فقط در بعد آزادی بود که تفاوت معناداری بین والدین و فرزندان شان از حیث تعلق به این ارزش ها وجود نداشت و در سایر ابعاد، تفاوت معناداری در میزان تعلق والدین و فرزندان شان به این ارزش ها وجود داشت، بدین ترتیب که والدین در مقایسه با فرزندان شان تعلق بیشتری به این ارزش ها داشته اند. یافته های پژوهش همچنین نشان دادند که علی رغم تفاوت های موجود در تعلق والدین و فرزندان شان نسبت به ارزش های سیاسی انقلاب اسلامی، این تفاوت ها به اندازه ای نبود که بتوان نام شکاف نسلی به آنها داد و تفاوت نسلی عنوان مناسب تری برای بازنمایی یافته های این تحقیق می باشد.